Тесни камени улици, куќи со бели фасади, дрвени прозорци и горни катови кои се надвиснуваат над приземјето – ова е една од најпрепознатливите слики на стариот Охрид. Но, зад необичниот изглед на овие градби се крие вистинска градителска умешност, создадена пред повеќе од два века.
Традиционалната охридска куќа не била градена само за да изгледа убаво. Нејзината архитектура претставува паметен одговор на ограничениот простор, стрмниот терен и климатските услови во градот покрај езерото.
Во XVIII и XIX век, кога Охрид доживувал значаен урбан и економски развој, просторот за изградба во старото градско јадро бил ограничен. Улиците биле тесни, парцелите неправилни, а градителите морале да најдат начин семејните домови да обезбедат што повеќе простор за живеење.
Решението го пронашле во специфичниот начин на градење – масивно и цврсто приземје, над кое се издигнувале пошироки и полесни катови.
Каменот и дрвото – тајната на охридската градба
Приземниот дел најчесто бил изграден од камен, со дебели ѕидови кои обезбедувале стабилност и цврста основа. Горните катови, пак, се изработувале со полесна дрвена конструкција, позната како бондрук.
Овој систем им овозможувал на мајсторите горните делови од куќата да ги изведат надвор од основната линија на приземјето. Така се добивала поголема корисна површина без потреба од проширување на темелите и приземниот дел.
Овие испусти, познати и како еркери, можеле да имаат правоаголни, полукружни или други форми, зависно од конструкцијата и обликот на парцелата.
Со ова решение, охридските градители не само што добивале дополнителен простор, туку создавале и карактеристичен изглед на градските улици.
Повеќе светлина, поглед кон езерото и простор за живеење
Карактеристични биле големите прозорци, дрвените чардаци и просториите ориентирани кон езерото и градскиот пејзаж. Така, и на тесна градска парцела можеле да се создадат светли и функционални простории.
Интересно е што традиционалната охридска куќа била приспособена и на годишните времиња. Масивниот камен долу и полесната дрвена конструкција на горните катови имале различни улоги во функционирањето на домот, а истражувањата ги препознаваат овие решенија како дел од локалното градежно искуство.
Архитектура што го обликувала ликот на стариот Охрид
Посебната вредност на охридските куќи не е само во нивната конструкција. Таа се препознава и во складот на фасадите, распоредот на прозорците, дрвените декоративни елементи, покривите и начинот на кој градбите се вклопуваат во природниот амбиент.
Меѓу најпознатите примери на традиционалната архитектура се куќата на Робевци, куќата на Уранија и други стари градски домови кои сведочат за развојот на охридското градителство.
Архитектонското наследство на Охрид е препознаено и во рамките на светското наследство на УНЕСКО. Во образложението се издвојува добро сочуваната стара урбана целина, особено станбената архитектура од доцниот османлиски период, од XVIII и XIX век.
Наследство кое треба да се зачува
Охридската традиционална куќа е многу повеќе од стара градба. Таа е сведоштво за знаењето, снаодливоста и креативноста на мајсторите кои успеале да ги претворат просторните ограничувања во архитектонска предност.
Нејзината вредност е и во тоа што користела локални материјали, се приспособувала на теренот и ги спојувала практичноста и естетиката во единствен архитектонски израз.
Денес, кога зачувувањето на старите градски јадра станува сè поголем предизвик, охридските куќи потсетуваат дека традиционалната архитектура е дел од културниот идентитет на еден град.
Затоа, следниот пат кога ќе прошетате низ старите охридски сокаци, погледнете ги фасадите над вас. Зад нивните надвиснати катови се крие приказна за едно време кога добрата архитектура се создавалa со знаење, искуство и почит кон просторот.
Охрид не е само град на езерото и црквите – тој е и жива ризница на традиционалното градителство.